Amidan có tác dụng gì? Nguyên nhân trẻ bị viêm amidan thường xuyên

Amidan, hay còn gọi là hạnh nhân khẩu cái, là hai khối mô bạch huyết nằm ở hai bên thành họng. Chúng đóng vai trò như những người lính gác cổng đầu tiên của hệ miễn dịch, có nhiệm vụ nhận diện, bắt giữ và tạo ra kháng thể chống lại các vi khuẩn, virus xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp và đường ăn uống. Đặc biệt ở trẻ em, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên amidan hoạt động rất mạnh mẽ trong giai đoạn từ 4 đến 10 tuổi để giúp cơ thể làm quen và chống lại mầm bệnh.

Đây chính là tác dụng quan trọng nhất của amidan. Tuy nhiên, cũng vì nằm ở vị trí cửa ngõ và phải tiếp xúc liên tục với các tác nhân gây bệnh, amidan rất dễ bị tấn công và viêm nhiễm, đặc biệt là ở trẻ nhỏ.

Nguyên nhân phổ biến khiến trẻ bị viêm amidan

Viêm amidan ở trẻ em là một tình trạng phổ biến, thường xuyên tái phát do nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc hiểu rõ các nguyên nhân này giúp phụ huynh có biện pháp phòng ngừa và xử lý phù hợp.

Nguyên nhân hàng đầu là sự tấn công của các tác nhân gây bệnh. Virus là thủ phạm chính, chiếm khoảng 70-80% các trường hợp, bao gồm các loại virus gây cảm cúm, sởi, adenovirus.

Bên cạnh đó, vi khuẩn cũng là một nguyên nhân đáng kể, đặc biệt là liên cầu khuẩn tan huyết nhóm A (Streptococcus pyogenes), có thể gây ra các biến chứng phức tạp nếu không được xử lý đúng cách.

Ngoài ra, hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu, sức đề kháng kém, khiến cơ thể khó chống chọi lại sự tấn công của mầm bệnh, dẫn đến việc amidan dễ bị quá tải và viêm.

Một số trẻ có cơ địa dị ứng, dễ phản ứng với các yếu tố như phấn hoa, bụi nhà, lông động vật, hoặc thực phẩm cũng có nguy cơ bị viêm amidan cao hơn do tình trạng viêm mạn tính ở đường hô hấp.

Viêm amidan ở trẻ em là một tình trạng phổ biến

Các yếu tố nguy cơ hoặc thói quen xấu

Bên cạnh các nguyên nhân trực tiếp, nhiều yếu tố từ môi trường và thói quen sinh hoạt hàng ngày cũng góp phần làm tăng nguy cơ viêm amidan ở trẻ.

Việc thường xuyên hít thở không khí khô và lạnh, đặc biệt là trong môi trường sử dụng điều hòa liên tục, có thể làm khô niêm mạc họng, giảm khả năng bảo vệ tự nhiên và tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển.

Thói quen thở bằng miệng khi ngủ hoặc khi bị nghẹt mũi cũng khiến không khí không được lọc sạch và làm ấm qua mũi, đi thẳng vào họng và gây kích ứng amidan.

Môi trường sống ô nhiễm, nhiều khói bụi, hoặc việc trẻ phải tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động (hút thuốc môi trường) cũng là những yếu tố nguy cơ cao.

Những thói quen vệ sinh răng miệng kém cũng có thể khiến vi khuẩn tích tụ trong khoang miệng và dễ dàng tấn công vùng họng, gây viêm amidan.

Việc phát hiện sớm các dấu hiệu viêm amidan ở trẻ là vô cùng quan trọng để có thể can thiệp kịp thời, giúp trẻ giảm bớt khó chịu và ngăn ngừa các ảnh hưởng không mong muốn. Cha mẹ cần chú ý đến những thay đổi nhỏ nhất trong hành vi và sức khỏe của con.

Dấu hiệu nhẹ ban đầu

Ở giai đoạn đầu, các triệu chứng của viêm amidan có thể khá mơ hồ và dễ nhầm lẫn với cảm lạnh thông thường.

• Trẻ có thể bắt đầu phàn nàn về cảm giác đau họng, vướng víu hoặc khô rát ở cổ.
• Khi quan sát, cha mẹ có thể thấy amidan của trẻ hơi sưng đỏ. 
• Việc nuốt nước bọt hay thức ăn trở nên khó khăn hơn, khiến trẻ biếng ăn, bỏ bữa hoặc chỉ thích ăn đồ lỏng.
• Một số trẻ nhỏ chưa biết nói có thể biểu hiện bằng cách quấy khóc nhiều hơn, đặc biệt là khi ăn, chảy nhiều nước dãi.
• Giọng nói của trẻ có thể bị khàn đi.
• Khi thời tiết chuyển lạnh, các triệu chứng này có thể trở nên rõ rệt hơn, trẻ hay khóc và khó chịu.

Đây là những dấu hiệu cảnh báo sớm mà phụ huynh cần theo dõi sát sao để có hướng xử trí phù hợp ngay từ đầu.

Khi nào cần chú ý hoặc đi khám bác sĩ

Nếu các triệu chứng ban đầu không thuyên giảm mà trở nên nặng hơn, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám bác sĩ ngay.

Các dấu hiệu cảnh báo tình trạng viêm amidan đang tiến triển bao gồm:

• Các triệu chứng kéo dài hơn 5 ngày không có dấu hiệu cải thiện;
• Trẻ đau họng dữ dội, đau lan lên tai;
• Sốt cao trên 38.5 độ C, khó hạ sốt;
• Hơi thở của trẻ có mùi hôi khó chịu;
• Đặc biệt nguy hiểm là khi trẻ có biểu hiện khó thở, thở khò khè, hoặc ngưng thở khi ngủ do amidan sưng quá to chèn ép đường thở.

Ngoài ra, nếu amidan sưng to, có các chấm mủ trắng hoặc vàng trên bề mặt, hoặc nổi hạch ở cổ, đó là những dấu hiệu của nhiễm khuẩn và cần được bác sĩ chẩn đoán và chỉ định phương pháp xử lý thích hợp.

Trẻ bị viêm amidan gây hậu quả gì?

Viêm amidan nếu không được quan tâm và xử lý đúng cách có thể dẫn đến nhiều hệ lụy cho sức khỏe của trẻ.

Tình trạng viêm cấp tính có thể tiến triển thành viêm amidan mạn tính, khiến trẻ thường xuyên bị ho kéo dài, đau họng, ảnh hưởng đến sinh hoạt và học tập.

Amidan sưng to có thể gây khó thở, ngủ ngáy, thậm chí là hội chứng ngưng thở khi ngủ, làm giảm chất lượng giấc ngủ và khiến trẻ mệt mỏi, kém tập trung vào ban ngày.

Về lâu dài, tình trạng viêm nhiễm kéo dài có thể lan sang các cơ quan lân cận, gây ra các bệnh như viêm tai giữa, viêm xoang, viêm thanh quản, viêm phế quản.

Trong những trường hợp nhiễm liên cầu khuẩn tan huyết nhóm A, nếu không được xử lý bằng kháng sinh, trẻ có nguy cơ đối mặt với các biến chứng toàn thân nghiêm trọng như viêm cầu thận cấp, thấp khớp cấp, thấp tim, ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.

Khi trẻ bị viêm amidan, việc áp dụng các giải pháp phù hợp sẽ giúp kiểm soát triệu chứng, mang lại sự dễ chịu cho trẻ và hỗ trợ quá trình phục hồi. 

Hướng dẫn xử lý theo y khoa

Khi đưa trẻ đến gặp bác sĩ, tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ phù hợp.

Nếu nguyên nhân là virus, việc xử lý chủ yếu tập trung vào giảm nhẹ triệu chứng. Bác sĩ có thể kê đơn các loại thuốc giảm đau, hạ sốt thông thường như paracetamol hoặc ibuprofen với liều lượng phù hợp với cân nặng và độ tuổi của trẻ.

Nếu nguyên nhân là vi khuẩn, đặc biệt là liên cầu khuẩn, việc sử dụng kháng sinh là cần thiết. Phụ huynh cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ, cho trẻ uống đủ liều, đủ thời gian, không tự ý ngưng thuốc ngay cả khi triệu chứng đã thuyên giảm để ngăn ngừa vi khuẩn kháng thuốc và các biến chứng.

Trong những trường hợp viêm amidan tái phát quá nhiều lần trong một năm, amidan sưng to gây biến chứng như ngưng thở khi ngủ, bác sĩ có thể cân nhắc đến thủ thuật cắt amidan. Tuy nhiên, đây là phương pháp chỉ được chỉ định trong những trường hợp thực sự cần thiết.

Các phương pháp hỗ trợ tại nhà

Bên cạnh việc tuân thủ y lệnh của bác sĩ, chăm sóc tại nhà đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ mau chóng hồi phục.

• Hãy đảm bảo trẻ được nghỉ ngơi đầy đủ trong một không gian yên tĩnh, thoáng đãng.
• Duy trì nhiệt độ phòng ở mức ấm áp, dễ chịu, có thể sử dụng máy tạo độ ẩm để tránh không khí khô gây kích ứng họng.
• Cho trẻ uống nhiều nước ấm, trà thảo dược ấm hoặc nước trái cây để làm dịu cổ họng và tránh mất nước.
• Các món ăn nên ở dạng lỏng, mềm, dễ nuốt như cháo, súp.
• Chườm ấm vùng cổ cũng có thể giúp trẻ giảm đau.
• Tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá và các chất kích thích khác.
• Cho trẻ sử dụng dung dịch xịt họng từ thảo dược tác dụng tại chỗ, làm dịu niêm mạc họng, hỗ trợ làm giảm các tình trạng ho, ngứa họng, đau rát họng, khản tiếng do ảnh hưởng của viêm họng, viêm amidan, viêm thanh quản.

Cho trẻ sử dụng dung dịch xịt họng từ thảo dược tác dụng tại chỗ, làm dịu niêm mạc họng

Dung dịch xịt họng từ thảo dược – hỗ trợ giảm viêm amidan 

Để hỗ trợ làm dịu các triệu chứng tại chỗ như ho, ngứa họng, đau rát họng, khản tiếng do viêm amidan, cha mẹ có thể tham khảo các sản phẩm xịt họng có nguồn gốc từ thảo dược. Các sản phẩm này thường có tác dụng tại chỗ, giúp làm dịu niêm mạc họng.

Thành phần thường bao gồm các loại thảo dược như kim ngân hoa, hoàng bá, trần bì, hoa hòe, diếp cá, trà xanh… 

Với viêm amidan ở trẻ, các thảo dược trên chủ yếu hỗ trợ theo 3 hướng chính: kháng viêm – kháng khuẩn, giảm đau rát – sưng viêm, nâng cao sức đề kháng, giúp cải thiện triệu chứng một cách nhẹ nhàng.

Nhóm kháng viêm, kháng khuẩn tự nhiên như Kim ngân hoa, Hoàng bá, Hoàng cầm, Diếp cá, Lá trầu không, Trà xanh, Lá liễu, Tỏi, Xích đồng nam có tác dụng hỗ trợ ức chế vi khuẩn, giảm viêm đỏ, hạn chế mủ và sưng amidan, từ đó giúp trẻ đỡ đau họng, đỡ sốt và giảm nguy cơ viêm tái phát.

Nhóm hỗ trợ ggiúp làm dịu cổ họng, giảm ho, giảm cảm giác vướng rát khi nuốt – những triệu chứng rất thường gặp ở trẻ bị viêm amidan, gồm Bạch chỉ, Trần bì, Hoa đu đủ đực, Ngũ vị tử, Mã tiên thảo, Kén tằm…

Nhóm thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ cơ thể hồi phục như Hoa hòe, Lá đào, Rễ dền gai, Hoài sơn giúp làm mát cơ thể, hỗ trợ giảm viêm từ bên trong, đặc biệt phù hợp khi viêm amidan kèm nóng trong, miệng khô, khát nước.

Cuối cùng, Đảng sâm, Ngưu tất, Trinh nữ hoàng cung góp phần bồi bổ, nâng cao sức đề kháng, giúp cơ thể trẻ chống lại tác nhân gây bệnh tốt hơn và hạn chế tình trạng viêm amidan tái đi tái lại.

Nhìn chung, các thảo dược này không thay thế thuốc điều trị khi viêm nặng, nhưng phù hợp để hỗ trợ giảm triệu chứng, chăm sóc viêm amidan ở trẻ theo hướng an toàn, lành tính.

Hiểu rõ amidan có tác dụng gì và nguyên nhân gây viêm là việc quan trọng trong hành trình bảo vệ sức khỏe đường hô hấp cho trẻ. Amidan không phải là một bộ phận thừa, mà là một phần quan trọng của hệ miễn dịch. Tình trạng viêm amidan thường xuyên ở trẻ xuất phát từ nhiều yếu tố, từ sự tấn công của virus, vi khuẩn đến các thói quen sinh hoạt và môi trường sống.

Áp dụng các biện pháp chăm sóc hỗ trợ tại nhà, kết hợp với việc xây dựng một lối sống lành mạnh, tham khảo sử dụng dung dịch xịt họng có thành phần từ thảo dược sẽ giúp hỗ trợ giảm viêm amidan cho trẻ.